श्रीशिवसहस्रनामस्तोत्रम्

महाभारतान्तर्गतम्

mahābhāratāntargatam

ततः स प्रयतो भूत्वा मम तात युधिष्ठिर । प्राञ्जलिः प्राह विप्रर्षिर्नामसङ्ग्रहमादितः ॥

tataḥ sa prayato bhūtvā mama tāta yudhiṣṭhira | prāñjaliḥ prāha viprarṣirnāmasaṅgrahamāditaḥ ||

उपमन्युरुवाच ब्रह्मप्रोक्तैरृषिप्रोक्तैर्वेदवेदाङ्गसम्भवैः । सर्वलोकेषु विख्यातं स्तुत्यं स्तोष्यामि नामभिः ॥

upamanyuruvāca brahmaproktairṛṣiproktairvedavedāṅgasambhavaiḥ | sarvalokeṣu vikhyātaṃ stutyaṃ stoṣyāmi nāmabhiḥ ||

महद्भिर्विहितैः सत्यैः सिद्धैः सर्वार्थसाधकैः । ऋषिणा तण्डिना भक्त्या कृतैर्वेदकृतात्मना ॥

mahadbhirvihitaiḥ satyaiḥ siddhaiḥ sarvārthasādhakaiḥ | ṛṣiṇā taṇḍinā bhaktyā kṛtairvedakṛtātmanā ||

यथोक्तैः साधुभिः ख्यातैर्मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः । प्रवरं प्रथमं स्वर्ग्यं सर्वभूतहितं शुभम् ॥

yathoktaiḥ sādhubhiḥ khyātairmunibhistattvadarśibhiḥ | pravaraṃ prathamaṃ svargyaṃ sarvabhūtahitaṃ śubham ||

श्रुतेः सर्वत्र जगति ब्रह्मलोकावतारितैः । सत्यैस्तत्परमं ब्रह्म ब्रह्मप्रोक्तं सनातनम् । वक्ष्ये यदुकुलश्रेष्ठ श‍ृणुष्वावहितो मम ॥

śruteḥ sarvatra jagati brahmalokāvatāritaiḥ | satyaistatparamaṃ brahma brahmaproktaṃ sanātanam | vakṣye yadukulaśreṣṭha śa‍ṛṇuṣvāvahito mama ||

वरयैनं भवं देवं भक्तस्त्वं परमेश्वरम् । तेन ते श्रावयिष्यामि यत्तद्ब्रह्म सनातनम् ॥

varayainaṃ bhavaṃ devaṃ bhaktastvaṃ parameśvaram | tena te śrāvayiṣyāmi yattadbrahma sanātanam ||

न शक्यं विस्तरात्कृत्स्नं वक्तुं सर्वस्य केनचित् । युक्तेनापि विभूतीनामपि वर्षशतैरपि ॥

na śakyaṃ vistarātkṛtsnaṃ vaktuṃ sarvasya kenacit | yuktenāpi vibhūtīnāmapi varṣaśatairapi ||

यस्यादिर्मध्यमन्तं च सुरैरपि न गम्यते । कस्तस्य शक्नुयाद्वक्तुं गुणान्कार्त्स्न्येन माधव ॥

yasyādirmadhyamantaṃ ca surairapi na gamyate | kastasya śaknuyādvaktuṃ guṇānkārtsnyena mādhava ||

किन्तु देवस्य महतः सङ्क्षिप्तार्थपदाक्षरम् । शक्तितश्चरितं वक्ष्ये प्रसादात्तस्य धीमतः ॥

kintu devasya mahataḥ saṅkṣiptārthapadākṣaram | śaktitaścaritaṃ vakṣye prasādāttasya dhīmataḥ ||

अप्राप्य तु ततोऽनुज्ञां न शक्यः स्तोतुमीश्वरः । यदा तेनाभ्यनुज्ञातः स्तुतो वै स तदा मया ॥

aprāpya tu tato'nujñāṃ na śakyaḥ stotumīśvaraḥ | yadā tenābhyanujñātaḥ stuto vai sa tadā mayā ||

अनादिनिधनस्याहं जगद्योनेर्महात्मनः । नाम्नां कञ्चित्समुद्देशं वक्ष्याम्यव्यक्तयोनिनः ॥

anādinidhanasyāhaṃ jagadyonermahātmanaḥ | nāmnāṃ kañcitsamuddeśaṃ vakṣyāmyavyaktayoninaḥ ||

वरदस्य वरेण्यस्य विश्वरूपस्य धीमतः । श‍ृणु नाम्नां चयं कृष्ण यदुक्तं पद्मयोनिना ॥

varadasya vareṇyasya viśvarūpasya dhīmataḥ | śa‍ṛṇu nāmnāṃ cayaṃ kṛṣṇa yaduktaṃ padmayoninā ||

दश नामसहस्राणि यान्याह प्रपितामहः । तानि निर्मथ्य मनसा दध्नो घृतमिवोद्धृतम् ॥

daśa nāmasahasrāṇi yānyāha prapitāmahaḥ | tāni nirmathya manasā dadhno ghṛtamivoddhṛtam ||

गिरेः सारं यथा हेम पुष्पसारं यथा मधु । घृतात्सारं यथा मण्डस्तथैतत्सारमुद्धृतम्। १४॥

gireḥ sāraṃ yathā hema puṣpasāraṃ yathā madhu | ghṛtātsāraṃ yathā maṇḍastathaitatsāramuddhṛtam| 14||

सर्वपापापहमिदं चतुर्वेदसमन्वितम् । प्रयत्नेनाधिगन्तव्यं धार्यं च प्रयतात्मना ॥

sarvapāpāpahamidaṃ caturvedasamanvitam | prayatnenādhigantavyaṃ dhāryaṃ ca prayatātmanā ||

माङ्गल्यं पौष्टिकं चैव रक्षोघ्नं पावनं महत् ॥

māṅgalyaṃ pauṣṭikaṃ caiva rakṣoghnaṃ pāvanaṃ mahat ||

इदं भक्ताय दातव्यं श्रद्दधानास्तिकाय च । नाश्रद्दधानरूपाय नास्तिकायाजितात्मने ॥

idaṃ bhaktāya dātavyaṃ śraddadhānāstikāya ca | nāśraddadhānarūpāya nāstikāyājitātmane ||

यश्चाभ्यसूयते देवं कारणात्मानमीश्वरम् । स कृष्ण नरकं याति सहपूर्वैः सहात्मजैः ॥

yaścābhyasūyate devaṃ kāraṇātmānamīśvaram | sa kṛṣṇa narakaṃ yāti sahapūrvaiḥ sahātmajaiḥ ||

इदं ध्यानमिदं योगमिदं ध्येयमनुत्तमम् । इदं जप्यमिदं ज्ञानं रहस्यमिदमुत्तमम् ॥

idaṃ dhyānamidaṃ yogamidaṃ dhyeyamanuttamam | idaṃ japyamidaṃ jñānaṃ rahasyamidamuttamam ||

यं ज्ञात्वा अन्तकालेऽपि गच्छेत परमां गतिम् । पवित्रं मङ्गलं मेध्यं कल्याणमिदमुत्तमम् ॥

yaṃ jñātvā antakāle'pi gaccheta paramāṃ gatim | pavitraṃ maṅgalaṃ medhyaṃ kalyāṇamidamuttamam ||

इदं ब्रह्मा पुरा कृत्वा सर्वलोकपितामहः । सर्वस्तवानां राजत्वे दिव्यानां समकल्पयत् ॥

idaṃ brahmā purā kṛtvā sarvalokapitāmahaḥ | sarvastavānāṃ rājatve divyānāṃ samakalpayat ||

तदा प्रभृति चैवायमीश्वरस्य महात्मनः । स्तवराज इति ख्यातो जगत्यमरपूजितः ॥

tadā prabhṛti caivāyamīśvarasya mahātmanaḥ | stavarāja iti khyāto jagatyamarapūjitaḥ ||

ब्रह्मलोकादयं स्वर्गे स्तवराजोऽवतारितः । यतस्तण्डिः पुरा प्राप तेन तण्डिकृतोऽभवत् ॥

brahmalokādayaṃ svarge stavarājo'vatāritaḥ | yatastaṇḍiḥ purā prāpa tena taṇḍikṛto'bhavat ||

स्वर्गाच्चैवात्र भूर्लोकं तण्डिना ह्यवतारितः । सर्वमङ्गलमाङ्गल्यं सर्वपापप्रणाशनम् ॥

svargāccaivātra bhūrlokaṃ taṇḍinā hyavatāritaḥ | sarvamaṅgalamāṅgalyaṃ sarvapāpapraṇāśanam ||

निगदिष्ये महाबाहो स्तवानामुत्तमं स्तवम् । ब्रह्मणामपि यद्ब्रह्म पराणामपि यत्परम् ॥

nigadiṣye mahābāho stavānāmuttamaṃ stavam | brahmaṇāmapi yadbrahma parāṇāmapi yatparam ||

तेजसामपि यत्तेजस्तपसामपि यत्तपः । शान्तीनामपि या शान्तिर्द्युतीनामपि या द्युतिः ॥

tejasāmapi yattejastapasāmapi yattapaḥ | śāntīnāmapi yā śāntirdyutīnāmapi yā dyutiḥ ||

दान्तानामपि यो दान्तो धीमतामपि या च धीः । देवानामपि यो देवो ऋषीणामपि यस्त्वृषिः ॥

dāntānāmapi yo dānto dhīmatāmapi yā ca dhīḥ | devānāmapi yo devo ṛṣīṇāmapi yastvṛṣiḥ ||

यज्ञानामपि यो यज्ञः शिवानामपि यः शिवः । रुद्राणामपि यो रुद्रः प्रभा प्रभवतामपि ॥

yajñānāmapi yo yajñaḥ śivānāmapi yaḥ śivaḥ | rudrāṇāmapi yo rudraḥ prabhā prabhavatāmapi ||

योगिनामपि यो योगी कारणानां च कारणम् । यतो लोकाः सम्भवन्ति न भवन्ति यतः पुनः ॥

yogināmapi yo yogī kāraṇānāṃ ca kāraṇam | yato lokāḥ sambhavanti na bhavanti yataḥ punaḥ ||

सर्वभूतात्मभूतस्य हरस्यामिततेजसः । अष्टोत्तरसहस्रं तु नाम्नां शर्वस्य मे श‍ृणु । यच्छ्रुत्वा मनुजव्याघ्र सर्वान्कामानवाप्स्यसि ॥

sarvabhūtātmabhūtasya harasyāmitatejasaḥ | aṣṭottarasahasraṃ tu nāmnāṃ śarvasya me śa‍ṛṇu | yacchrutvā manujavyāghra sarvānkāmānavāpsyasi ||

ॐ स्थिरः स्थाणुः प्रभुर्भीमः प्रवरो वरदो वरः । सर्वात्मा सर्वविख्यातः सर्वः सर्वकरो भवः ॥

oṃ sthiraḥ sthāṇuḥ prabhurbhīmaḥ pravaro varado varaḥ | sarvātmā sarvavikhyātaḥ sarvaḥ sarvakaro bhavaḥ ||

जटी चर्मी शिखी खड्गी सर्वाङ्गः सर्वभावनः । हरश्च हरिणाक्षश्च सर्वभूतहरः प्रभुः ॥

jaṭī carmī śikhī khaḍgī sarvāṅgaḥ sarvabhāvanaḥ | haraśca hariṇākṣaśca sarvabhūtaharaḥ prabhuḥ ||

प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च नियतः शाश्वतो ध्रुवः । श्मशानवासी भगवान्खचरो गोचरोऽर्दनः ॥

pravṛttiśca nivṛttiśca niyataḥ śāśvato dhruvaḥ | śmaśānavāsī bhagavānkhacaro gocaro'rdanaḥ ||

अभिवाद्यो महाकर्मा तपस्वी भूतभावनः । उन्मत्तवेषप्रच्छन्नः सर्वलोकप्रजापतिः ॥

abhivādyo mahākarmā tapasvī bhūtabhāvanaḥ | unmattaveṣapracchannaḥ sarvalokaprajāpatiḥ ||

महारूपो महाकायो वृषरूपो महायशाः । महात्मा सर्वभूतात्मा विश्वरूपो महाहनुः ॥

mahārūpo mahākāyo vṛṣarūpo mahāyaśāḥ | mahātmā sarvabhūtātmā viśvarūpo mahāhanuḥ ||

लोकपालोऽन्तर्हितात्मा प्रसादो हयगर्दभिः । पवित्रं च महांश्चैव नियमो नियमाश्रितः ॥

lokapālo'ntarhitātmā prasādo hayagardabhiḥ | pavitraṃ ca mahāṃścaiva niyamo niyamāśritaḥ ||

सर्वकर्मा स्वयम्भूत आदिरादिकरो निधिः । सहस्राक्षो विशालाक्षः सोमो नक्षत्रसाधकः ॥

sarvakarmā svayambhūta ādirādikaro nidhiḥ | sahasrākṣo viśālākṣaḥ somo nakṣatrasādhakaḥ ||

चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर्ग्रहो ग्रहपतिर्वरः । अत्रिरत्र्यानमस्कर्ता मृगबाणार्पणोऽनघः ॥

candraḥ sūryaḥ śaniḥ keturgraho grahapatirvaraḥ | atriratryānamaskartā mṛgabāṇārpaṇo'naghaḥ ||

महातपा घोरतपा अदीनो दीनसाधकः । संवत्सरकरो मन्त्रः प्रमाणं परमं तपः ॥

mahātapā ghoratapā adīno dīnasādhakaḥ | saṃvatsarakaro mantraḥ pramāṇaṃ paramaṃ tapaḥ ||

योगी योज्यो महाबीजो महारेता महाबलः । सुवर्णरेताः सर्वज्ञः सुबीजो बीजवाहनः ॥

yogī yojyo mahābījo mahāretā mahābalaḥ | suvarṇaretāḥ sarvajñaḥ subījo bījavāhanaḥ ||

दशबाहुस्त्वनिमिषो नीलकण्ठ उमापतिः । विश्वरूपः स्वयंश्रेष्ठो बलवीरो बलो गणः ॥

daśabāhustvanimiṣo nīlakaṇṭha umāpatiḥ | viśvarūpaḥ svayaṃśreṣṭho balavīro balo gaṇaḥ ||

गणकर्ता गणपतिर्दिग्वासाः काम एव च । मन्त्रवित्परमो मन्त्रः सर्वभावकरो हरः ॥

gaṇakartā gaṇapatirdigvāsāḥ kāma eva ca | mantravitparamo mantraḥ sarvabhāvakaro haraḥ ||

कमण्डलुधरो धन्वी बाणहस्तः कपालवान् । अशनी शतघ्नी खड्गी पट्टिशी चायुधी महान् ॥

kamaṇḍaludharo dhanvī bāṇahastaḥ kapālavān | aśanī śataghnī khaḍgī paṭṭiśī cāyudhī mahān ||

स्रुवहस्तः सुरूपश्च तेजस्तेजस्करो निधिः । उष्णीषी च सुवक्त्रश्च उदग्रो विनतस्तथा ॥

sruvahastaḥ surūpaśca tejastejaskaro nidhiḥ | uṣṇīṣī ca suvaktraśca udagro vinatastathā ||

दीर्घश्च हरिकेशश्च सुतीर्थः कृष्ण एव च । श‍ृगालरूपः सिद्धार्थो मुण्डः सर्वशुभङ्करः ॥

dīrghaśca harikeśaśca sutīrthaḥ kṛṣṇa eva ca | śa‍ṛgālarūpaḥ siddhārtho muṇḍaḥ sarvaśubhaṅkaraḥ ||

अजश्च बहुरूपश्च गन्धधारी कपर्द्यपि । ऊर्ध्वरेता ऊर्ध्वलिङ्ग ऊर्ध्वशायी नभःस्थलः ॥

ajaśca bahurūpaśca gandhadhārī kapardyapi | ūrdhvaretā ūrdhvaliṅga ūrdhvaśāyī nabhaḥsthalaḥ ||

त्रिजटी चीरवासाश्च रुद्रः सेनापतिर्विभुः । अहश्चरो नक्तञ्चरस्तिग्ममन्युः सुवर्चसः ॥

trijaṭī cīravāsāśca rudraḥ senāpatirvibhuḥ | ahaścaro naktañcarastigmamanyuḥ suvarcasaḥ ||

गजहा दैत्यहा कालो लोकधाता गुणाकरः । सिंहशार्दूलरूपश्च आर्द्रचर्माम्बरावृतः ॥

gajahā daityahā kālo lokadhātā guṇākaraḥ | siṃhaśārdūlarūpaśca ārdracarmāmbarāvṛtaḥ ||

कालयोगी महानादः सर्वकामश्चतुष्पथः । निशाचरः प्रेतचारी भूतचारी महेश्वरः ॥

kālayogī mahānādaḥ sarvakāmaścatuṣpathaḥ | niśācaraḥ pretacārī bhūtacārī maheśvaraḥ ||

बहुभूतो बहुधरः स्वर्भानुरमितो गतिः । नृत्यप्रियो नित्यनर्तो नर्तकः सर्वलालसः ॥

bahubhūto bahudharaḥ svarbhānuramito gatiḥ | nṛtyapriyo nityanarto nartakaḥ sarvalālasaḥ ||

घोरो महातपाः पाशो नित्यो गिरिरुहो नभः । सहस्रहस्तो विजयो व्यवसायो ह्यतन्द्रितः ॥

ghoro mahātapāḥ pāśo nityo giriruho nabhaḥ | sahasrahasto vijayo vyavasāyo hyatandritaḥ ||

अधर्षणो धर्षणात्मा यज्ञहा कामनाशकः । दक्षयागापहारी च सुसहो मध्यमस्तथा ॥

adharṣaṇo dharṣaṇātmā yajñahā kāmanāśakaḥ | dakṣayāgāpahārī ca susaho madhyamastathā ||

तेजोपहारी बलहा मुदितोऽर्थोऽजितोऽवरः । गम्भीरघोषा गम्भीरो गम्भीरबलवाहनः ॥

tejopahārī balahā mudito'rtho'jito'varaḥ | gambhīraghoṣā gambhīro gambhīrabalavāhanaḥ ||

न्यग्रोधरूपो न्यग्रोधो वृक्षपर्णस्थितिर्विभुः । सुतीक्ष्णदशनश्चैव महाकायो महाननः ॥

nyagrodharūpo nyagrodho vṛkṣaparṇasthitirvibhuḥ | sutīkṣṇadaśanaścaiva mahākāyo mahānanaḥ ||

विष्वक्सेनो हरिर्यज्ञः संयुगापीडवाहनः । तीक्ष्णतापश्च हर्यश्वः सहायः कर्मकालवित् ॥

viṣvakseno hariryajñaḥ saṃyugāpīḍavāhanaḥ | tīkṣṇatāpaśca haryaśvaḥ sahāyaḥ karmakālavit ||

विष्णुप्रसादितो यज्ञः समुद्रो वडवामुखः । हुताशनसहायश्च प्रशान्तात्मा हुताशनः ॥

viṣṇuprasādito yajñaḥ samudro vaḍavāmukhaḥ | hutāśanasahāyaśca praśāntātmā hutāśanaḥ ||

उग्रतेजा महातेजा जन्यो विजयकालवित् । ज्योतिषामयनं सिद्धिः सर्वविग्रह एव च ॥

ugratejā mahātejā janyo vijayakālavit | jyotiṣāmayanaṃ siddhiḥ sarvavigraha eva ca ||

शिखी मुण्डी जटी ज्वाली मूर्तिजो मूर्धगो बली । वेणवी पणवी ताली खली कालकटङ्कटः ॥

śikhī muṇḍī jaṭī jvālī mūrtijo mūrdhago balī | veṇavī paṇavī tālī khalī kālakaṭaṅkaṭaḥ ||

नक्षत्रविग्रहमतिर्गुणबुद्धिर्लयो गमः । प्रजापतिर्विश्वबाहुर्विभागः सर्वगोमुखः ॥

nakṣatravigrahamatirguṇabuddhirlayo gamaḥ | prajāpatirviśvabāhurvibhāgaḥ sarvagomukhaḥ ||

विमोचनः सुसरणो हिरण्यकवचोद्भवः । मेढ्रजो बलचारी च महीचारी स्रुतस्तथा ॥

vimocanaḥ susaraṇo hiraṇyakavacodbhavaḥ | meḍhrajo balacārī ca mahīcārī srutastathā ||

सर्वतूर्यनिनादी च सर्वातोद्यपरिग्रहः । व्यालरूपो गुहावासी गुहो माली तरङ्गवित् ॥

sarvatūryaninādī ca sarvātodyaparigrahaḥ | vyālarūpo guhāvāsī guho mālī taraṅgavit ||

त्रिदशस्त्रिकालधृक्कर्मसर्वबन्धविमोचनः । बन्धनस्त्वसुरेन्द्राणां युधि शत्रुविनाशनः ॥

tridaśastrikāladhṛkkarmasarvabandhavimocanaḥ | bandhanastvasurendrāṇāṃ yudhi śatruvināśanaḥ ||

साङ्ख्यप्रसादो दुर्वासाः सर्वसाधुनिषेवितः । प्रस्कन्दनो विभागज्ञो अतुल्यो यज्ञभागवित् ॥

sāṅkhyaprasādo durvāsāḥ sarvasādhuniṣevitaḥ | praskandano vibhāgajño atulyo yajñabhāgavit ||

सर्ववासः सर्वचारी दुर्वासा वासवोऽमरः । हैमो हेमकरो यज्ञः सर्वधारी धरोत्तमः ॥

sarvavāsaḥ sarvacārī durvāsā vāsavo'maraḥ | haimo hemakaro yajñaḥ sarvadhārī dharottamaḥ ||

लोहिताक्षो महाक्षश्च विजयाक्षो विशारदः । सङ्ग्रहो निग्रहः कर्ता सर्पचीरनिवासनः ॥

lohitākṣo mahākṣaśca vijayākṣo viśāradaḥ | saṅgraho nigrahaḥ kartā sarpacīranivāsanaḥ ||

मुख्योऽमुख्यश्च देहश्च काहलिः सर्वकामदः । सर्वकासप्रसादश्च सुबलो बलरूपधृत् ॥

mukhyo'mukhyaśca dehaśca kāhaliḥ sarvakāmadaḥ | sarvakāsaprasādaśca subalo balarūpadhṛt ||

सर्वकामवरश्चैव सर्वदः सर्वतोमुखः । आकाशनिर्विरूपश्च निपाती ह्यवशः खगः ॥

sarvakāmavaraścaiva sarvadaḥ sarvatomukhaḥ | ākāśanirvirūpaśca nipātī hyavaśaḥ khagaḥ ||

रौद्ररूपोंऽशुरादित्यो बहुरश्मिः सुवर्चसी । वसुवेगो महावेगो मनोवेगो निशाचरः ॥

raudrarūpoṃ'śurādityo bahuraśmiḥ suvarcasī | vasuvego mahāvego manovego niśācaraḥ ||

सर्ववासी श्रियावासी उपदेशकरोऽकरः । मुनिरात्मनिरालोकः सम्भग्नश्च सहस्रदः ॥

sarvavāsī śriyāvāsī upadeśakaro'karaḥ | munirātmanirālokaḥ sambhagnaśca sahasradaḥ ||

पक्षी च पक्षरूपश्च अतिदीप्तो विशाम्पतिः । उन्मादो मदनः कामो ह्यश्वत्थोऽर्थकरो यशः ॥

pakṣī ca pakṣarūpaśca atidīpto viśāmpatiḥ | unmādo madanaḥ kāmo hyaśvattho'rthakaro yaśaḥ ||

वामदेवश्च वामश्च प्राग्दक्षिणश्च वामनः । सिद्धयोगी महर्षिश्च सिद्धार्थः सिद्धसाधकः ॥

vāmadevaśca vāmaśca prāgdakṣiṇaśca vāmanaḥ | siddhayogī maharṣiśca siddhārthaḥ siddhasādhakaḥ ||

भिक्षुश्च भिक्षुरूपश्च विपणो मृदुरव्ययः । महासेनो विशाखश्च षष्टिभागो गवाम्पतिः ॥

bhikṣuśca bhikṣurūpaśca vipaṇo mṛduravyayaḥ | mahāseno viśākhaśca ṣaṣṭibhāgo gavāmpatiḥ ||

वज्रहस्तश्च विष्कम्भी चमूस्तम्भन एव च । वृत्तावृत्तकरस्तालो मधुर्मधुकलोचनः ॥

vajrahastaśca viṣkambhī camūstambhana eva ca | vṛttāvṛttakarastālo madhurmadhukalocanaḥ ||

वाचस्पत्यो वाजसनो नित्यमाश्रमपूजितः । ब्रह्मचारी लोकचारी सर्वचारी विचारवित् ॥

vācaspatyo vājasano nityamāśramapūjitaḥ | brahmacārī lokacārī sarvacārī vicāravit ||

ईशान ईश्वरः कालो निशाचारी पिनाकवान् । निमित्तस्थो निमित्तं च नन्दिर्नन्दिकरो हरिः ॥

īśāna īśvaraḥ kālo niśācārī pinākavān | nimittastho nimittaṃ ca nandirnandikaro hariḥ ||

नन्दीश्वरश्च नन्दी च नन्दनो नन्दिवर्धनः । भगहारी निहन्ता च कालो ब्रह्मा पितामहः ॥

nandīśvaraśca nandī ca nandano nandivardhanaḥ | bhagahārī nihantā ca kālo brahmā pitāmahaḥ ||

चतुर्मुखो महालिङ्गश्चारुलिङ्गस्तथैव च । लिङ्गाध्यक्षः सुराध्यक्षो योगाध्यक्षो युगावहः ॥

caturmukho mahāliṅgaścāruliṅgastathaiva ca | liṅgādhyakṣaḥ surādhyakṣo yogādhyakṣo yugāvahaḥ ||

बीजाध्यक्षो बीजकर्ता अव्यात्माऽनुगतो बलः । इतिहासः सकल्पश्च गौतमोऽथ निशाकरः ॥

bījādhyakṣo bījakartā avyātmā'nugato balaḥ | itihāsaḥ sakalpaśca gautamo'tha niśākaraḥ ||

दम्भो ह्यदम्भो वैदम्भो वश्यो वशकरः कलिः । लोककर्ता पशुपतिर्महाकर्ता ह्यनौषधः ॥

dambho hyadambho vaidambho vaśyo vaśakaraḥ kaliḥ | lokakartā paśupatirmahākartā hyanauṣadhaḥ ||

अक्षरं परमं ब्रह्म बलवच्छक्र एव च । नीतिर्ह्यनीतिः शुद्धात्मा शुद्धो मान्यो गतागतः ॥

akṣaraṃ paramaṃ brahma balavacchakra eva ca | nītirhyanītiḥ śuddhātmā śuddho mānyo gatāgataḥ ||

बहुप्रसादः सुस्वप्नो दर्पणोऽथ त्वमित्रजित् । वेदकारो मन्त्रकारो विद्वान्समरमर्दनः ॥

bahuprasādaḥ susvapno darpaṇo'tha tvamitrajit | vedakāro mantrakāro vidvānsamaramardanaḥ ||

महामेघनिवासी च महाघोरो वशीकरः । अग्निर्ज्वालो महाज्वालो अतिधूम्रो हुतो हविः ॥

mahāmeghanivāsī ca mahāghoro vaśīkaraḥ | agnirjvālo mahājvālo atidhūmro huto haviḥ ||

वृषणः शङ्करो नित्यं वर्चस्वी धूमकेतनः । नीलस्तथाङ्गलुब्धश्च शोभनो निरवग्रहः ॥

vṛṣaṇaḥ śaṅkaro nityaṃ varcasvī dhūmaketanaḥ | nīlastathāṅgalubdhaśca śobhano niravagrahaḥ ||

स्वस्तिदः स्वस्तिभावश्च भागी भागकरो लघुः । उत्सङ्गश्च महाङ्गश्च महागर्भपरायणः ॥

svastidaḥ svastibhāvaśca bhāgī bhāgakaro laghuḥ | utsaṅgaśca mahāṅgaśca mahāgarbhaparāyaṇaḥ ||

कृष्णवर्णः सुवर्णश्च इन्द्रियं सर्वदेहिनाम् । महापादो महाहस्तो महाकायो महायशाः ॥

kṛṣṇavarṇaḥ suvarṇaśca indriyaṃ sarvadehinām | mahāpādo mahāhasto mahākāyo mahāyaśāḥ ||

महामूर्धा महामात्रो महानेत्रो निशालयः । महान्तको महाकर्णो महोष्ठश्च महाहनुः ॥

mahāmūrdhā mahāmātro mahānetro niśālayaḥ | mahāntako mahākarṇo mahoṣṭhaśca mahāhanuḥ ||

महानासो महाकम्बुर्महाग्रीवः श्मशानभाक् । महावक्षा महोरस्को ह्यन्तरात्मा मृगालयः ॥

mahānāso mahākamburmahāgrīvaḥ śmaśānabhāk | mahāvakṣā mahorasko hyantarātmā mṛgālayaḥ ||

लम्बनो लम्बितोष्ठश्च महामायः पयोनिधिः । महादन्तो महादंष्ट्रो महाजिह्वो महामुखः ॥

lambano lambitoṣṭhaśca mahāmāyaḥ payonidhiḥ | mahādanto mahādaṃṣṭro mahājihvo mahāmukhaḥ ||

महानखो महारोमा महाकेशो महाजटः । प्रसन्नश्च प्रसादश्च प्रत्ययो गिरिसाधनः ॥

mahānakho mahāromā mahākeśo mahājaṭaḥ | prasannaśca prasādaśca pratyayo girisādhanaḥ ||

स्नेहनोऽस्नेहनश्चैव अजितश्च महामुनिः । वृक्षाकारो वृक्षकेतुरनलो वायुवाहनः ॥

snehano'snehanaścaiva ajitaśca mahāmuniḥ | vṛkṣākāro vṛkṣaketuranalo vāyuvāhanaḥ ||

गण्डली मेरुधामा च देवाधिपतिरेव च । अथर्वशीर्षः सामास्य ऋक्सहस्रामितेक्षणः ॥

gaṇḍalī merudhāmā ca devādhipatireva ca | atharvaśīrṣaḥ sāmāsya ṛksahasrāmitekṣaṇaḥ ||

यजुःपादभुजो गुह्यः प्रकाशो जङ्गमस्तथा । अमोघार्थः प्रसादश्च अभिगम्यः सुदर्शनः ॥

yajuḥpādabhujo guhyaḥ prakāśo jaṅgamastathā | amoghārthaḥ prasādaśca abhigamyaḥ sudarśanaḥ ||

उपकारः प्रियः सर्वः कनकः काञ्चनच्छविः । नाभिर्नन्दिकरो भावः पुष्करस्थपतिः स्थिरः ॥

upakāraḥ priyaḥ sarvaḥ kanakaḥ kāñcanacchaviḥ | nābhirnandikaro bhāvaḥ puṣkarasthapatiḥ sthiraḥ ||

द्वादशस्त्रासनश्चाद्यो यज्ञो यज्ञसमाहितः । नक्तं कलिश्च कालश्च मकरः कालपूजितः ॥

dvādaśastrāsanaścādyo yajño yajñasamāhitaḥ | naktaṃ kaliśca kālaśca makaraḥ kālapūjitaḥ ||

सगणो गणकारश्च भूतवाहनसारथिः । भस्मशयो भस्मगोप्ता भस्मभूतस्तरुर्गणः ॥

sagaṇo gaṇakāraśca bhūtavāhanasārathiḥ | bhasmaśayo bhasmagoptā bhasmabhūtastarurgaṇaḥ ||

लोकपालस्तथा लोको महात्मा सर्वपूजितः । शुक्लस्त्रिशुक्लः सम्पन्नः शुचिर्भूतनिषेवितः ॥

lokapālastathā loko mahātmā sarvapūjitaḥ | śuklastriśuklaḥ sampannaḥ śucirbhūtaniṣevitaḥ ||

आश्रमस्थः क्रियावस्थो विश्वकर्ममतिर्वरः । विशालशाखस्ताम्रोष्ठो ह्यम्बुजालः सुनिश्चलः ॥

āśramasthaḥ kriyāvastho viśvakarmamatirvaraḥ | viśālaśākhastāmroṣṭho hyambujālaḥ suniścalaḥ ||

कपिलः कपिशः शुक्ल आयुश्चैवि परोऽपरः । गन्धर्वो ह्यदितिस्तार्क्ष्यः सुविज्ञेयः सुशारदः ॥

kapilaḥ kapiśaḥ śukla āyuścaivi paro'paraḥ | gandharvo hyaditistārkṣyaḥ suvijñeyaḥ suśāradaḥ ||

परश्वधायुधो देव अनुकारी सुबान्धवः । तुम्बवीणो महाक्रोध ऊर्ध्वरेता जलेशयः ॥

paraśvadhāyudho deva anukārī subāndhavaḥ | tumbavīṇo mahākrodha ūrdhvaretā jaleśayaḥ ||

उग्रो वंशकरो वंशो वंशनादो ह्यनिन्दितः । सर्वाङ्गरूपो मायावी सुहृदो ह्यनिलोऽनलः ॥

ugro vaṃśakaro vaṃśo vaṃśanādo hyaninditaḥ | sarvāṅgarūpo māyāvī suhṛdo hyanilo'nalaḥ ||

बन्धनो बन्धकर्ता च सुबन्धनविमोचनः । स यज्ञारिः स कामारिर्महादंष्ट्रो महायुधः ॥

bandhano bandhakartā ca subandhanavimocanaḥ | sa yajñāriḥ sa kāmārirmahādaṃṣṭro mahāyudhaḥ ||

बहुधानिन्दितः शर्वः शङ्करः शङ्करोऽधनः । अमरेशो महादेवो विश्वदेवः सुरारिहा ॥

bahudhāninditaḥ śarvaḥ śaṅkaraḥ śaṅkaro'dhanaḥ | amareśo mahādevo viśvadevaḥ surārihā ||

अहिर्बुध्न्योऽनिलाभश्च चेकितानो हविस्तथा । अजैकपाच्च कापाली त्रिशङ्कुरजितः शिवः ॥

ahirbudhnyo'nilābhaśca cekitāno havistathā | ajaikapācca kāpālī triśaṅkurajitaḥ śivaḥ ||

धन्वन्तरिर्धूमकेतुः स्कन्दो वैश्रवणस्तथा । धाता शक्रश्च विष्णुश्च मित्रस्त्वष्टा ध्रुवो धरः ॥

dhanvantarirdhūmaketuḥ skando vaiśravaṇastathā | dhātā śakraśca viṣṇuśca mitrastvaṣṭā dhruvo dharaḥ ||

प्रभावः सर्वगो वायुरर्यमा सविता रविः । उषङ्गुश्च विधाता च मान्धाता भूतभावनः ॥

prabhāvaḥ sarvago vāyuraryamā savitā raviḥ | uṣaṅguśca vidhātā ca māndhātā bhūtabhāvanaḥ ||

विभुर्वर्णविभावी च सर्वकामगुणावहः । पद्मनाभो महागर्भश्चन्द्रवक्त्रोऽनिलोऽनलः ॥

vibhurvarṇavibhāvī ca sarvakāmaguṇāvahaḥ | padmanābho mahāgarbhaścandravaktro'nilo'nalaḥ ||

बलवांश्चोपशान्तश्च पुराणः पुण्यचञ्चुरी । कुरुकर्ता कुरुवासी कुरुभूतो गुणौषधः ॥

balavāṃścopaśāntaśca purāṇaḥ puṇyacañcurī | kurukartā kuruvāsī kurubhūto guṇauṣadhaḥ ||

सर्वाशयो दर्भचारी सर्वेषां प्राणिनां पतिः । देवदेवः सुखासक्तः सदसत्सर्वरत्नवित् ॥

sarvāśayo darbhacārī sarveṣāṃ prāṇināṃ patiḥ | devadevaḥ sukhāsaktaḥ sadasatsarvaratnavit ||

कैलासगिरिवासी च हिमवद्गिरिसंश्रयः । कूलहारी कूलकर्ता बहुविद्यो बहुप्रदः ॥

kailāsagirivāsī ca himavadgirisaṃśrayaḥ | kūlahārī kūlakartā bahuvidyo bahupradaḥ ||

वणिजो वर्धकी वृक्षो बकुलश्चन्दनश्छदः । सारग्रीवो महाजत्रुरलोलश्च महौषधः ॥

vaṇijo vardhakī vṛkṣo bakulaścandanaśchadaḥ | sāragrīvo mahājatruralolaśca mahauṣadhaḥ ||

सिद्धार्थकारी सिद्धार्थश्छन्दोव्याकरणोत्तरः । सिंहनादः सिंहदंष्ट्रः सिंहगः सिंहवाहनः ॥

siddhārthakārī siddhārthaśchandovyākaraṇottaraḥ | siṃhanādaḥ siṃhadaṃṣṭraḥ siṃhagaḥ siṃhavāhanaḥ ||

प्रभावात्मा जगत्कालस्थालो लोकहितस्तरुः । सारङ्गो नवचक्राङ्गः केतुमाली सभावनः ॥

prabhāvātmā jagatkālasthālo lokahitastaruḥ | sāraṅgo navacakrāṅgaḥ ketumālī sabhāvanaḥ ||

भूतालयो भूतपतिरहोरात्रमनिन्दितः ॥

bhūtālayo bhūtapatirahorātramaninditaḥ ||

वाहिता सर्वभूतानां निलयश्च विभुर्भवः । अमोघः संयतो ह्यश्वो भोजनः प्राणधारणः ॥

vāhitā sarvabhūtānāṃ nilayaśca vibhurbhavaḥ | amoghaḥ saṃyato hyaśvo bhojanaḥ prāṇadhāraṇaḥ ||

धृतिमान्मतिमान्दक्षः सत्कृतश्च युगाधिपः । गोपालिर्गोपतिर्ग्रामो गोचर्मवसनो हरिः। ११५॥

dhṛtimānmatimāndakṣaḥ satkṛtaśca yugādhipaḥ | gopālirgopatirgrāmo gocarmavasano hariḥ| 115||

हिरण्यबाहुश्च तथा गुहापालः प्रवेशिनाम् । प्रकृष्टारिर्महाहर्षो जितकामो जितेन्द्रियः ॥

hiraṇyabāhuśca tathā guhāpālaḥ praveśinām | prakṛṣṭārirmahāharṣo jitakāmo jitendriyaḥ ||

गान्धारश्च सुवासश्च तपःसक्तो रतिर्नरः । महागीतो महानृत्यो ह्यप्सरोगणसेवितः ॥

gāndhāraśca suvāsaśca tapaḥsakto ratirnaraḥ | mahāgīto mahānṛtyo hyapsarogaṇasevitaḥ ||

महाकेतुर्महाधातुर्नैकसानुचरश्चलः । आवेदनीय आदेशः सर्वगन्धसुखावहः ॥

mahāketurmahādhāturnaikasānucaraścalaḥ | āvedanīya ādeśaḥ sarvagandhasukhāvahaḥ ||

तोरणस्तारणो वातः परिधी पतिखेचरः । संयोगो वर्धनो वृद्धो अतिवृद्धो गुणाधिकः ॥

toraṇastāraṇo vātaḥ paridhī patikhecaraḥ | saṃyogo vardhano vṛddho ativṛddho guṇādhikaḥ ||

नित्य आत्मसहायश्च देवासुरपतिः पतिः । युक्तश्च युक्तबाहुश्च देवो दिवि सुपर्वणः ॥

nitya ātmasahāyaśca devāsurapatiḥ patiḥ | yuktaśca yuktabāhuśca devo divi suparvaṇaḥ ||

आषाढश्च सुषाण्ढश्च ध्रुवोऽथ हरिणो हरः । वपुरावर्तमानेभ्यो वसुश्रेष्ठो महापथः ॥

āṣāḍhaśca suṣāṇḍhaśca dhruvo'tha hariṇo haraḥ | vapurāvartamānebhyo vasuśreṣṭho mahāpathaḥ ||

शिरोहारी विमर्शश्च सर्वलक्षणलक्षितः । अक्षश्च रथयोगी च सर्वयोगी महाबलः ॥

śirohārī vimarśaśca sarvalakṣaṇalakṣitaḥ | akṣaśca rathayogī ca sarvayogī mahābalaḥ ||

समाम्नायोऽसमाम्नायस्तीर्थदेवो महारथः । निर्जीवो जीवनो मन्त्रः शुभाक्षो बहुकर्कशः ॥

samāmnāyo'samāmnāyastīrthadevo mahārathaḥ | nirjīvo jīvano mantraḥ śubhākṣo bahukarkaśaḥ ||

रत्नप्रभूतो रत्नाङ्गो महार्णवनिपानवित् । मूलं विशालो ह्यमृतो व्यक्ताव्यक्तस्तपोनिधिः ॥

ratnaprabhūto ratnāṅgo mahārṇavanipānavit | mūlaṃ viśālo hyamṛto vyaktāvyaktastaponidhiḥ ||

आरोहणोऽधिरोहश्च शीलधारी महायशाः । सेनाकल्पो महाकल्पो योगो युगकरो हरिः ॥

ārohaṇo'dhirohaśca śīladhārī mahāyaśāḥ | senākalpo mahākalpo yogo yugakaro hariḥ ||

युगरूपो महारूपो महानागहनो वधः । न्यायनिर्वपणः पादः पण्डितो ह्यचलोपमः ॥

yugarūpo mahārūpo mahānāgahano vadhaḥ | nyāyanirvapaṇaḥ pādaḥ paṇḍito hyacalopamaḥ ||

बहुमालो महामालः शशी हरसुलोचनः । विस्तारो लवणः कूपस्त्रियुगः सफलोदयः ॥

bahumālo mahāmālaḥ śaśī harasulocanaḥ | vistāro lavaṇaḥ kūpastriyugaḥ saphalodayaḥ ||

त्रिलोचनो विषण्णाङ्गो मणिविद्धो जटाधरः । बिन्दुर्विसर्गः सुमुखः शरः सर्वायुधः सहः ॥

trilocano viṣaṇṇāṅgo maṇividdho jaṭādharaḥ | bindurvisargaḥ sumukhaḥ śaraḥ sarvāyudhaḥ sahaḥ ||

निवेदनः सुखाजातः सुगन्धारो महाधनुः । गन्धपाली च भगवानुत्थानः सर्वकर्मणाम् ॥

nivedanaḥ sukhājātaḥ sugandhāro mahādhanuḥ | gandhapālī ca bhagavānutthānaḥ sarvakarmaṇām ||

मन्थानो बहुलो वायुः सकलः सर्वलोचनः । तलस्तालः करस्थाली ऊर्ध्वसंहननो महान् ॥

manthāno bahulo vāyuḥ sakalaḥ sarvalocanaḥ | talastālaḥ karasthālī ūrdhvasaṃhanano mahān ||

छत्रं सुच्छत्रो विख्यातो लोकः सर्वाश्रयः क्रमः । मुण्डो विरूपो विकृतो दण्डी कुण्डी विकुर्वणः। १३१॥

chatraṃ succhatro vikhyāto lokaḥ sarvāśrayaḥ kramaḥ | muṇḍo virūpo vikṛto daṇḍī kuṇḍī vikurvaṇaḥ| 131||

हर्यक्षः ककुभो वज्रो शतजिह्वः सहस्रपात् । सहस्रमूर्धा देवेन्द्रः सर्वदेवमयो गुरुः ॥

haryakṣaḥ kakubho vajro śatajihvaḥ sahasrapāt | sahasramūrdhā devendraḥ sarvadevamayo guruḥ ||

सहस्रबाहुः सर्वाङ्गः शरण्यः सर्वलोककृत् । पवित्रं त्रिककुन्मन्त्रः कनिष्ठः कृष्णपिङ्गलः। १३३॥

sahasrabāhuḥ sarvāṅgaḥ śaraṇyaḥ sarvalokakṛt | pavitraṃ trikakunmantraḥ kaniṣṭhaḥ kṛṣṇapiṅgalaḥ| 133||

ब्रह्मदण्डविनिर्माता शतघ्नीपाशशक्तिमान् । पद्मगर्भो महागर्भो ब्रह्मगर्भो जलोद्भवः ॥

brahmadaṇḍavinirmātā śataghnīpāśaśaktimān | padmagarbho mahāgarbho brahmagarbho jalodbhavaḥ ||

गभस्तिर्ब्रह्मकृद्ब्रह्मी ब्रह्मविद्ब्राह्मणो गतिः । अनन्तरूपो नैकात्मा तिग्मतेजाः स्वयम्भुवः ॥

gabhastirbrahmakṛdbrahmī brahmavidbrāhmaṇo gatiḥ | anantarūpo naikātmā tigmatejāḥ svayambhuvaḥ ||

ऊर्ध्वगात्मा पशुपतिर्वातरंहा मनोजवः । चन्दनी पद्मनालाग्रः सुरभ्युत्तरणो नरः ॥

ūrdhvagātmā paśupatirvātaraṃhā manojavaḥ | candanī padmanālāgraḥ surabhyuttaraṇo naraḥ ||

कर्णिकारमहास्रग्वी नीलमौलिः पिनाकधृत् । उमापतिरुमाकान्तो जाह्नवीधृगुमाधवः ॥

karṇikāramahāsragvī nīlamauliḥ pinākadhṛt | umāpatirumākānto jāhnavīdhṛgumādhavaḥ ||

वरो वराहो वरदो वरेण्यः सुमहास्वनः । महाप्रसादो दमनः शत्रुहा श्वेतपिङ्गलः ॥

varo varāho varado vareṇyaḥ sumahāsvanaḥ | mahāprasādo damanaḥ śatruhā śvetapiṅgalaḥ ||

पीतात्मा परमात्मा च प्रयतात्मा प्रधानधृत् । सर्वपार्श्वमुखस्त्र्यक्षो धर्मसाधारणो वरः ॥

pītātmā paramātmā ca prayatātmā pradhānadhṛt | sarvapārśvamukhastryakṣo dharmasādhāraṇo varaḥ ||

चराचरात्मा सूक्ष्मात्मा अमृतो गोवृषेश्वरः । साध्यर्षिर्वसुरादित्यो विवस्वान्सविताऽमृतः १४०॥

carācarātmā sūkṣmātmā amṛto govṛṣeśvaraḥ | sādhyarṣirvasurādityo vivasvānsavitā'mṛtaḥ 140||

व्यासः सर्गः सुसङ्क्षेपो विस्तरः पर्ययो नरः । ऋतु संवत्सरो मासः पक्षः सङ्ख्यासमापनः ॥

vyāsaḥ sargaḥ susaṅkṣepo vistaraḥ paryayo naraḥ | ṛtu saṃvatsaro māsaḥ pakṣaḥ saṅkhyāsamāpanaḥ ||

कला काष्ठा लवा मात्रा मुहूर्ताहःक्षपाः क्षणाः । विश्वक्षेत्रं प्रजाबीजं लिङ्गमाद्यस्तु निर्गमः ॥

kalā kāṣṭhā lavā mātrā muhūrtāhaḥkṣapāḥ kṣaṇāḥ | viśvakṣetraṃ prajābījaṃ liṅgamādyastu nirgamaḥ ||

सदसद्व्यक्तमव्यक्तं पिता माता पितामहः । स्वर्गद्वारं प्रजाद्वारं मोक्षद्वारं त्रिविष्टपम् ॥

sadasadvyaktamavyaktaṃ pitā mātā pitāmahaḥ | svargadvāraṃ prajādvāraṃ mokṣadvāraṃ triviṣṭapam ||

निर्वाणं ह्लादनश्चैव ब्रह्मलोकः परा गतिः । देवासुरविनिर्माता देवासुरपरायणः ॥

nirvāṇaṃ hlādanaścaiva brahmalokaḥ parā gatiḥ | devāsuravinirmātā devāsuraparāyaṇaḥ ||

देवासुरगुरुर्देवो देवासुरनमस्कृतः । देवासुरमहामात्रो देवासुरगणाश्रयः ॥

devāsuragururdevo devāsuranamaskṛtaḥ | devāsuramahāmātro devāsuragaṇāśrayaḥ ||

देवासुरगणाध्यक्षो देवासुरगणाग्रणीः । देवातिदेवो देवर्षिर्देवासुरवरप्रदः ॥

devāsuragaṇādhyakṣo devāsuragaṇāgraṇīḥ | devātidevo devarṣirdevāsuravarapradaḥ ||

देवासुरेश्वरो विश्वो देवासुरमहेश्वरः । सर्वदेवमयोऽचिन्त्यो देवतात्माऽऽत्मसम्भवः ॥

devāsureśvaro viśvo devāsuramaheśvaraḥ | sarvadevamayo'cintyo devatātmā''tmasambhavaḥ ||

उद्भित्त्रिविक्रमो वैद्यो विरजो नीरजोऽमरः ॥

udbhittrivikramo vaidyo virajo nīrajo'maraḥ ||

ईड्यो हस्तीश्वरो व्याघ्रो देवसिंहो नरर्षभः ॥

īḍyo hastīśvaro vyāghro devasiṃho nararṣabhaḥ ||

विबुधोऽग्रवरः सूक्ष्मः सर्वदेवस्तपोमयः । सुयुक्तः शोभनो वज्री प्रासानां प्रभवोऽव्ययः ॥

vibudho'gravaraḥ sūkṣmaḥ sarvadevastapomayaḥ | suyuktaḥ śobhano vajrī prāsānāṃ prabhavo'vyayaḥ ||

गुहः कान्तो निजः सर्गः पवित्रं सर्वपावनः । श‍ृङ्गी श‍ृङ्गप्रियो बभ्रू राजराजो निरामयः ॥

guhaḥ kānto nijaḥ sargaḥ pavitraṃ sarvapāvanaḥ | śa‍ṛṅgī śa‍ṛṅgapriyo babhrū rājarājo nirāmayaḥ ||

अभिरामः सुरगणो विरामः सर्वसाधनः । ललाटाक्षो विश्वदेवो हरिणो ब्रह्मवर्चसः ॥

abhirāmaḥ suragaṇo virāmaḥ sarvasādhanaḥ | lalāṭākṣo viśvadevo hariṇo brahmavarcasaḥ ||

स्थावराणां पतिश्चैव नियमेन्द्रियवर्धनः । सिद्धार्थः सिद्धभूतार्थोऽचिन्त्यः सत्यव्रतः शुचिः ॥

sthāvarāṇāṃ patiścaiva niyamendriyavardhanaḥ | siddhārthaḥ siddhabhūtārtho'cintyaḥ satyavrataḥ śuciḥ ||

व्रताधिपः परं ब्रह्म भक्तानां परमा गतिः । विमुक्तो मुक्ततेजाश्च श्रीमान्श्रीवर्धनो जगत् ॥

vratādhipaḥ paraṃ brahma bhaktānāṃ paramā gatiḥ | vimukto muktatejāśca śrīmānśrīvardhano jagat ||

यथा प्रधानं भगवानिति भक्त्या स्तुतो मया । यन्न ब्रह्मादयो देवा विदुस्तत्त्वेन नर्षयः । स्तोतव्यमर्च्यं वन्द्यं च कः स्तोष्यति जगत्पतिम् ॥

yathā pradhānaṃ bhagavāniti bhaktyā stuto mayā | yanna brahmādayo devā vidustattvena narṣayaḥ | stotavyamarcyaṃ vandyaṃ ca kaḥ stoṣyati jagatpatim ||

भक्तिं त्वेवं पुरस्कृत्य मया यज्ञपतिर्विभुः । ततोऽभ्यनुज्ञां सम्प्राप्य स्तुतो मतिमतां वरः ॥

bhaktiṃ tvevaṃ puraskṛtya mayā yajñapatirvibhuḥ | tato'bhyanujñāṃ samprāpya stuto matimatāṃ varaḥ ||

शिवमेभिः स्तुवन्देवं नामभिः पुष्टिवर्धनैः । नित्ययुक्तः शुचिर्भक्तः प्राप्नोत्यात्मानमात्मना ॥

śivamebhiḥ stuvandevaṃ nāmabhiḥ puṣṭivardhanaiḥ | nityayuktaḥ śucirbhaktaḥ prāpnotyātmānamātmanā ||

एतद्धि परमं ब्रह्म परं ब्रह्माधिगच्छति ॥

etaddhi paramaṃ brahma paraṃ brahmādhigacchati ||

ऋषयश्चैव देवाश्च स्तुवन्त्येतेन तत्परम् ॥

ṛṣayaścaiva devāśca stuvantyetena tatparam ||

स्तूयमानो महादेवस्तुष्यते नियतात्मभिः । भक्तानुकम्पी भगवानात्मसंस्थाकरो विभुः ॥

stūyamāno mahādevastuṣyate niyatātmabhiḥ | bhaktānukampī bhagavānātmasaṃsthākaro vibhuḥ ||

तथैव च मनुष्येषु ये मनुष्याः प्रधानतः । आस्तिकाः श्रद्धधानाश्च बहुभिर्जन्मभिः स्तवैः ॥

tathaiva ca manuṣyeṣu ye manuṣyāḥ pradhānataḥ | āstikāḥ śraddhadhānāśca bahubhirjanmabhiḥ stavaiḥ ||

भक्त्या ह्यनन्यमीशानं परं देवं सनातनम् । कर्मणा मनसा वाचा भावेनामिततेजसः ॥

bhaktyā hyananyamīśānaṃ paraṃ devaṃ sanātanam | karmaṇā manasā vācā bhāvenāmitatejasaḥ ||

शयाना जाग्रमाणाश्च व्रजन्नुपविशंस्तथा । उन्मिषन्निमिषंश्चैव चिन्तयन्तः पुनः पुनः ॥

śayānā jāgramāṇāśca vrajannupaviśaṃstathā | unmiṣannimiṣaṃścaiva cintayantaḥ punaḥ punaḥ ||

श‍ृण्वन्तः श्रावयन्तश्च कथयन्तश्च ते भवम् । स्तुवन्तः स्तूयमानाश्च तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥

śa‍ṛṇvantaḥ śrāvayantaśca kathayantaśca te bhavam | stuvantaḥ stūyamānāśca tuṣyanti ca ramanti ca ||

जन्मकोटिसहस्रेषु नानासंसारयोनिषु । जन्तोर्विगतपापस्य भवे भक्तिः प्रजायते ॥

janmakoṭisahasreṣu nānāsaṃsārayoniṣu | jantorvigatapāpasya bhave bhaktiḥ prajāyate ||

उत्पन्ना च भवे भक्तिरनन्या सर्वभावतः । भाविनः कारणे चास्य सर्वयुक्तस्य सर्वथा ॥

utpannā ca bhave bhaktirananyā sarvabhāvataḥ | bhāvinaḥ kāraṇe cāsya sarvayuktasya sarvathā ||

एतद्देवेषु दुष्प्रापं मनुष्येषु न लभ्यते । निर्विघ्ना निश्चला रुद्रे भक्तिरव्यभिचारिणी ॥

etaddeveṣu duṣprāpaṃ manuṣyeṣu na labhyate | nirvighnā niścalā rudre bhaktiravyabhicāriṇī ||

तस्यैव च प्रसादेन भक्तिरुत्पद्यते नॄणाम् । येन यान्ति परां सिद्धिं तद्भागवतचेतसः ॥

tasyaiva ca prasādena bhaktirutpadyate nṝṇām | yena yānti parāṃ siddhiṃ tadbhāgavatacetasaḥ ||

ये सर्वभावानुगताः प्रपद्यन्ते महेश्वरम् । प्रपन्नवत्सलो देवः संसारात्तान्समुद्धरेत् ॥

ye sarvabhāvānugatāḥ prapadyante maheśvaram | prapannavatsalo devaḥ saṃsārāttānsamuddharet ||

एवमन्ये विकुर्वन्ति देवाः संसारमोचनम् । मनुष्याणामृते देवं नान्या शक्तिस्तपोबलम् ॥

evamanye vikurvanti devāḥ saṃsāramocanam | manuṣyāṇāmṛte devaṃ nānyā śaktistapobalam ||

इति तेनेन्द्रकल्पेन भगवान्सदसत्पतिः । कृत्तिवासाः स्तुतः कृष्ण तण्डिना शुभबुद्धिना ॥

iti tenendrakalpena bhagavānsadasatpatiḥ | kṛttivāsāḥ stutaḥ kṛṣṇa taṇḍinā śubhabuddhinā ||

स्तवमेतं भगवतो ब्रह्मा स्वयमधारयत् । गीयते च स बुद्ध्येत ब्रह्मा शङ्करसन्निधौ ॥

stavametaṃ bhagavato brahmā svayamadhārayat | gīyate ca sa buddhyeta brahmā śaṅkarasannidhau ||

इदं पुण्यं पवित्रं च सर्वदा पापनाशनम् । योगदं मोक्षदं चैव स्वर्गदं तोषदं तथा ॥

idaṃ puṇyaṃ pavitraṃ ca sarvadā pāpanāśanam | yogadaṃ mokṣadaṃ caiva svargadaṃ toṣadaṃ tathā ||

एवमेतत्पठन्ते य एकभक्त्या तु शङ्करम् । या गतिः साङ्ख्ययोगानां व्रजन्त्येतां गतिं तदा ॥

evametatpaṭhante ya ekabhaktyā tu śaṅkaram | yā gatiḥ sāṅkhyayogānāṃ vrajantyetāṃ gatiṃ tadā ||

स्तवमेतं प्रयत्नेन सदा रुद्रस्य सन्निधौ । अब्दमेकं चरेद्भक्तः प्राप्नुयादीप्सितं फलम् ॥

stavametaṃ prayatnena sadā rudrasya sannidhau | abdamekaṃ caredbhaktaḥ prāpnuyādīpsitaṃ phalam ||

एतद्रहस्यं परमं ब्रह्मणो हृदि संस्थितम् । ब्रह्मा प्रोवाच शक्राय शक्रः प्रोवाच मृत्यवे ॥

etadrahasyaṃ paramaṃ brahmaṇo hṛdi saṃsthitam | brahmā provāca śakrāya śakraḥ provāca mṛtyave ||

मृत्युः प्रोवाच रुद्रेभ्यो रुद्रेभ्यस्तण्डिमागमत् । महता तपसा प्राप्तस्तण्डिना ब्रह्मसद्मनि ॥

mṛtyuḥ provāca rudrebhyo rudrebhyastaṇḍimāgamat | mahatā tapasā prāptastaṇḍinā brahmasadmani ||

तण्डिः प्रोवाच शुक्राय गौतमाय च भार्गवः । वैवस्वताय मनवे गौतमः प्राह माधव ॥

taṇḍiḥ provāca śukrāya gautamāya ca bhārgavaḥ | vaivasvatāya manave gautamaḥ prāha mādhava ||

नारायणाय साध्याय समाधिष्ठाय धीमते । यमाय प्राह भगवान्साध्यो नारायणोऽच्युतः ॥

nārāyaṇāya sādhyāya samādhiṣṭhāya dhīmate | yamāya prāha bhagavānsādhyo nārāyaṇo'cyutaḥ ||

नाचिकेताय भगवानाह वैवस्वतो यमः । मार्कण्डेयाय वार्ष्णेय नाचिकेतोऽभ्यभाषत ॥

nāciketāya bhagavānāha vaivasvato yamaḥ | mārkaṇḍeyāya vārṣṇeya nāciketo'bhyabhāṣata ||

मार्कण्डेयान्मया प्राप्तो नियमेन जनार्दन । तवाप्यहममित्रघ्न स्तवं दद्यां ह्यविश्रुतम् ॥

mārkaṇḍeyānmayā prāpto niyamena janārdana | tavāpyahamamitraghna stavaṃ dadyāṃ hyaviśrutam ||

स्वर्ग्यमारोग्यमायुष्यं धन्यं वेदेन संमितम् । नास्य विघ्नं विकुर्वन्ति दानवा यक्षराक्षसाः ॥

svargyamārogyamāyuṣyaṃ dhanyaṃ vedena saṃmitam | nāsya vighnaṃ vikurvanti dānavā yakṣarākṣasāḥ ||

पिशाचा यातुधाना वा गुह्यका भुजगा अपि । यः पठेत शुचिः पार्थ ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः । अभग्नयोगो वर्षं तु सोऽश्वमेधफलं लभेत् ॥

piśācā yātudhānā vā guhyakā bhujagā api | yaḥ paṭheta śuciḥ pārtha brahmacārī jitendriyaḥ | abhagnayogo varṣaṃ tu so'śvamedhaphalaṃ labhet ||

इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः ॥

iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi aṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ ||

श्रीमहादेवसहस्रनामस्तोत्रं समाप्तम् । श्रीकृष्णार्पणमस्तु । श्रीशिवार्पणमस्तु ।

śrīmahādevasahasranāmastotraṃ samāptam | śrīkṛṣṇārpaṇamastu | śrīśivārpaṇamastu |