भजगोविन्दम्

भज गोविन्दं

bhaja govindaṃ

भज गोविन्दं भज गोविन्दं गोविन्दं भज मूढमते । सम्प्राप्ते सन्निहिते काले नहि नहि रक्षति डुकृङ्करणे ॥

bhaja govindaṃ bhaja govindaṃ govindaṃ bhaja mūḍhamate | samprāpte sannihite kāle nahi nahi rakṣati ḍukṛṅkaraṇe ||

मूढ जहीहि धनागमतृष्णां कुरु सद्बुद्धिं मनसि वितृष्णाम् । यल्लभसे निजकर्मोपात्तं वित्तं तेन विनोदय चित्तम् ॥

mūḍha jahīhi dhanāgamatṛṣṇāṃ kuru sadbuddhiṃ manasi vitṛṣṇām | yallabhase nijakarmopāttaṃ vittaṃ tena vinodaya cittam ||

नारीस्तनभरनाभीदेशं दृष्ट्वा मा गा मोहावेशम् । एतन्मांसवसादिविकारं मनसि विचिन्तय वारं वारम् ॥

nārīstanabharanābhīdeśaṃ dṛṣṭvā mā gā mohāveśam | etanmāṃsavasādivikāraṃ manasi vicintaya vāraṃ vāram ||

नलिनीदलगतजलमतितरलं तद्वज्जीवितमतिशयचपलम् । विद्धि व्याध्यभिमानग्रस्तं लोकं शोकहतं च समस्तम् ॥

nalinīdalagatajalamatitaralaṃ tadvajjīvitamatiśayacapalam | viddhi vyādhyabhimānagrastaṃ lokaṃ śokahataṃ ca samastam ||

यावद्वित्तोपार्जनसक्त- स्तावन्निजपरिवारो रक्तः । पश्चाज्जीवति जर्जरदेहे वार्तां कोऽपि न पृच्छति गेहे ॥

yāvadvittopārjanasakta- stāvannijaparivāro raktaḥ | paścājjīvati jarjaradehe vārtāṃ ko'pi na pṛcchati gehe ||

यावत्पवनो निवसति देहे तावत्पृच्छति कुशलं गेहे । गतवति वायौ देहापाये भार्या बिभ्यति तस्मिन्काये ॥

yāvatpavano nivasati dehe tāvatpṛcchati kuśalaṃ gehe | gatavati vāyau dehāpāye bhāryā bibhyati tasminkāye ||

बालस्तावत्क्रीडासक्तः तरुणस्तावत्तरुणीसक्तः । वृद्धस्तावच्चिन्तासक्तः परमे ब्रह्मणि कोऽपि न सक्तः ॥

bālastāvatkrīḍāsaktaḥ taruṇastāvattaruṇīsaktaḥ | vṛddhastāvaccintāsaktaḥ parame brahmaṇi ko'pi na saktaḥ ||

का ते कान्ता कस्ते पुत्रः संसारोऽयमतीव विचित्रः । कस्य त्वं कः कुत आयात- स्तत्त्वं चिन्तय तदिह भ्रातः ॥

kā te kāntā kaste putraḥ saṃsāro'yamatīva vicitraḥ | kasya tvaṃ kaḥ kuta āyāta- stattvaṃ cintaya tadiha bhrātaḥ ||

सत्सङ्गत्वे निस्सङ्गत्वं निस्सङ्गत्वे निर्मोहत्वम् । निर्मोहत्वे निश्चलतत्त्वं निश्चलतत्त्वे जीवन्मुक्तिः ॥

satsaṅgatve nissaṅgatvaṃ nissaṅgatve nirmohatvam | nirmohatve niścalatattvaṃ niścalatattve jīvanmuktiḥ ||

वयसि गते कः कामविकारः शुष्के नीरे कः कासारः । क्षीणे वित्ते कः परिवारः ज्ञाते तत्त्वे कः संसारः ॥

vayasi gate kaḥ kāmavikāraḥ śuṣke nīre kaḥ kāsāraḥ | kṣīṇe vitte kaḥ parivāraḥ jñāte tattve kaḥ saṃsāraḥ ||

मा कुरु धनजनयौवनगर्वं हरति निमेषात्कालः सर्वम् ।

mā kuru dhanajanayauvanagarvaṃ harati nimeṣātkālaḥ sarvam |

ब्रह्मपदं त्वं प्रविश विदित्वा ॥

brahmapadaṃ tvaṃ praviśa viditvā ||

दिनयामिन्यौ सायं प्रातः शिशिरवसन्तौ पुनरायातः । कालः क्रीडति गच्छत्यायु- स्तदपि न मुञ्चत्याशावायुः ॥

dinayāminyau sāyaṃ prātaḥ śiśiravasantau punarāyātaḥ | kālaḥ krīḍati gacchatyāyu- stadapi na muñcatyāśāvāyuḥ ||

का ते कान्ता धनगतचिन्ता वातुल किं तव नास्ति नियन्ता । त्रिजगति सज्जनसङ्गतिरेका भवति भवार्णवतरणे नौका ॥

kā te kāntā dhanagatacintā vātula kiṃ tava nāsti niyantā | trijagati sajjanasaṅgatirekā bhavati bhavārṇavataraṇe naukā ||

द्वादशमञ्जरिकाभिरशेषः कथितो वैयाकरणस्यैषः । उपदेशोऽभूद्विद्यानिपुणैः श्रीमच्छङ्करभगवच्छरणैः ॥ १३अ ॥

dvādaśamañjarikābhiraśeṣaḥ kathito vaiyākaraṇasyaiṣaḥ | upadeśo'bhūdvidyānipuṇaiḥ śrīmacchaṅkarabhagavaccharaṇaiḥ || 13a ||

जटिलो मुण्डी लुञ्छितकेशः काषायाम्बरबहुकृतवेषः । पश्यन्नपि च न पश्यति मूढो ह्युदरनिमित्तं बहुकृतवेषः ॥

jaṭilo muṇḍī luñchitakeśaḥ kāṣāyāmbarabahukṛtaveṣaḥ | paśyannapi ca na paśyati mūḍho hyudaranimittaṃ bahukṛtaveṣaḥ ||

अङ्गं गलितं पलितं मुण्डं दशनविहीनं जातं तुण्डम् । वृद्धो याति गृहीत्वा दण्डं तदपि न मुञ्चत्याशापिण्डम् ॥

aṅgaṃ galitaṃ palitaṃ muṇḍaṃ daśanavihīnaṃ jātaṃ tuṇḍam | vṛddho yāti gṛhītvā daṇḍaṃ tadapi na muñcatyāśāpiṇḍam ||

अग्रे वह्निः पृष्ठे भानुः रात्रौ चुबुकसमर्पितजानुः । करतलभिक्षस्तरुतलवास- स्तदपि न मुञ्चत्याशापाशः ॥

agre vahniḥ pṛṣṭhe bhānuḥ rātrau cubukasamarpitajānuḥ | karatalabhikṣastarutalavāsa- stadapi na muñcatyāśāpāśaḥ ||

कुरुते गङ्गासागरगमनं व्रतपरिपालनमथवा दानम् । ज्ञानविहीनः सर्वमतेन मुक्तिं न भजति जन्मशतेन ॥

kurute gaṅgāsāgaragamanaṃ vrataparipālanamathavā dānam | jñānavihīnaḥ sarvamatena muktiṃ na bhajati janmaśatena ||

सुरमंदिरतरुमूलनिवासः शय्या भूतलमजिनं वासः । सर्वपरिग्रहभोगत्यागः कस्य सुखं न करोति विरागः ॥

suramaṃdiratarumūlanivāsaḥ śayyā bhūtalamajinaṃ vāsaḥ | sarvaparigrahabhogatyāgaḥ kasya sukhaṃ na karoti virāgaḥ ||

योगरतो वा भोगरतो वा सङ्गरतो वा सङ्गविहीनः । यस्य ब्रह्मणि रमते चित्तं नन्दति नन्दति नन्दत्येव ॥

yogarato vā bhogarato vā saṅgarato vā saṅgavihīnaḥ | yasya brahmaṇi ramate cittaṃ nandati nandati nandatyeva ||

भगवद्गीता किञ्चिदधीता गङ्गाजललवकणिका पीता । सकृदपि येन मुरारिसमर्चा क्रियते तस्य यमेन न चर्चा ॥

bhagavadgītā kiñcidadhītā gaṅgājalalavakaṇikā pītā | sakṛdapi yena murārisamarcā kriyate tasya yamena na carcā ||

पुनरपि जननं पुनरपि मरणं पुनरपि जननीजठरे शयनम् । इह संसारे बहुदुस्तारे कृपयाऽपारे पाहि मुरारे ॥

punarapi jananaṃ punarapi maraṇaṃ punarapi jananījaṭhare śayanam | iha saṃsāre bahudustāre kṛpayā'pāre pāhi murāre ||

रथ्याचर्पटविरचितकन्थः पुण्यापुण्यविवर्जितपन्थः । योगी योगनियोजितचित्तो रमते बालोन्मत्तवदेव ॥

rathyācarpaṭaviracitakanthaḥ puṇyāpuṇyavivarjitapanthaḥ | yogī yoganiyojitacitto ramate bālonmattavadeva ||

कस्त्वं कोऽहं कुत आयातः का मे जननी को मे तातः । इति परिभावय सर्वमसारम् विश्वं त्यक्त्वा स्वप्नविचारम् ॥

kastvaṃ ko'haṃ kuta āyātaḥ kā me jananī ko me tātaḥ | iti paribhāvaya sarvamasāram viśvaṃ tyaktvā svapnavicāram ||

त्वयि मयि चान्यत्रैको विष्णु- र्व्यर्थं कुप्यसि मय्यसहिष्णुः । भव समचित्तः सर्वत्र त्वं वाञ्छस्यचिराद्यदि विष्णुत्वम् ॥

tvayi mayi cānyatraiko viṣṇu- rvyarthaṃ kupyasi mayyasahiṣṇuḥ | bhava samacittaḥ sarvatra tvaṃ vāñchasyacirādyadi viṣṇutvam ||

शत्रौ मित्रे पुत्रे बन्धौ मा कुरु यत्नं विग्रहसन्धौ । सर्वस्मिन्नपि पश्यात्मानं सर्वत्रोत्सृज भेदाज्ञानम् ॥

śatrau mitre putre bandhau mā kuru yatnaṃ vigrahasandhau | sarvasminnapi paśyātmānaṃ sarvatrotsṛja bhedājñānam ||

कामं क्रोधं लोभं मोहं

kāmaṃ krodhaṃ lobhaṃ mohaṃ

आत्मज्ञानविहीना मूढा- स्ते पच्यन्ते नरकनिगूढाः ॥

ātmajñānavihīnā mūḍhā- ste pacyante narakanigūḍhāḥ ||

गेयं गीतानामसहस्रं ध्येयं श्रीपतिरूपमजस्रम् । नेयं सज्जनसङ्गे चित्तं देयं दीनजनाय च वित्तम् ॥

geyaṃ gītānāmasahasraṃ dhyeyaṃ śrīpatirūpamajasram | neyaṃ sajjanasaṅge cittaṃ deyaṃ dīnajanāya ca vittam ||

सुखतः क्रियते रामाभोगः पश्चाद्धन्त शरीरे रोगः । यद्यपि लोके मरणं शरणं तदपि न मुञ्चति पापाचरणम् ॥

sukhataḥ kriyate rāmābhogaḥ paścāddhanta śarīre rogaḥ | yadyapi loke maraṇaṃ śaraṇaṃ tadapi na muñcati pāpācaraṇam ||

अर्थमनर्थं भावय नित्यं नास्तिततः सुखलेशः सत्यम् । पुत्रादपि धनभाजां भीतिः सर्वत्रैषा विहिता रीतिः ॥

arthamanarthaṃ bhāvaya nityaṃ nāstitataḥ sukhaleśaḥ satyam | putrādapi dhanabhājāṃ bhītiḥ sarvatraiṣā vihitā rītiḥ ||

प्राणायामं प्रत्याहारं नित्यानित्य विवेकविचारम् । जाप्यसमेतसमाधिविधानं कुर्ववधानं महदवधानम् ॥

prāṇāyāmaṃ pratyāhāraṃ nityānitya vivekavicāram | jāpyasametasamādhividhānaṃ kurvavadhānaṃ mahadavadhānam ||

गुरुचरणाम्बुजनिर्भरभक्तः संसारादचिराद्भव मुक्तः । सेन्द्रियमानसनियमादेवं द्रक्ष्यसि निजहृदयस्थं देवम् ॥

gurucaraṇāmbujanirbharabhaktaḥ saṃsārādacirādbhava muktaḥ | sendriyamānasaniyamādevaṃ drakṣyasi nijahṛdayasthaṃ devam ||

मूढः कश्चन वैयाकरणो डुःकृङ्करणाध्ययनधुरीणः । श्रीमच्छङ्करभगवच्छिष्यै- र्बोधित आसीच्छोधितकरणः ॥

mūḍhaḥ kaścana vaiyākaraṇo ḍuḥkṛṅkaraṇādhyayanadhurīṇaḥ | śrīmacchaṅkarabhagavacchiṣyai- rbodhita āsīcchodhitakaraṇaḥ ||

भज गोविन्दं भज गोविन्दं गोविन्दं भज मूढमते । नामस्मरणादन्यमुपायं नहि पश्यामो भवाब्धितरणे ॥

bhaja govindaṃ bhaja govindaṃ govindaṃ bhaja mūḍhamate | nāmasmaraṇādanyamupāyaṃ nahi paśyāmo bhavābdhitaraṇe ||